De Tikkende Tijdbom in uw Bedrijf: Lithium-Ion Batterijen en de Harde Eisen van Verzekeraars

Heftrucks, laptops, gereedschap, lichte elektrische voertuigen (LEV's) en energieopslagsystemen (EOS): lithium-ion (Li-ion) batterijen zijn de stille motor van zowat elke moderne KMO. Ze bieden ongekende efficiëntie en flexibiliteit, maar achter hun technologische voorsprong schuilt een significant en vaak onderschat brandrisico. Een risico dat verzekeraars niet langer negeren en waarvoor ze steeds strengere preventie-eisen opleggen.

De tijd dat een brandpolis een formaliteit was, is voorbij. Bij een schade-expertise wordt de oorzaak tot in detail onderzocht, met een forensische blik op de rol van Li-ion batterijen. Blijkt dat fundamentele preventiemaatregelen rond deze energiedragers ontbraken of onvoldoende waren? Dan kan dit leiden tot moeizame discussies, beperking van de dekking, of zelfs een weigering van de schadevergoeding. Dit artikel duikt dieper in de unieke risico's, analyseert de brandgevallen en vertaalt de eisen van experts en verzekeraars naar een concrete preventiechecklist voor uw KMO.

"Een 'thermal runaway' is geen gewone brand. Het is een interne, zichzelf in stand houdende chemische kettingreactie die extreem moeilijk te blussen is en gepaard gaat met explosies, de uitstoot van brandbare gassen en zeer giftige, corrosieve rook. Voor verzekeraars is onvoldoende preventie op dit domein een absolute rode vlag, die de deur kan openen naar bijpremies of zelfs weigering van dekking." - Expert Property.

Het Kernprobleem: Thermal Runaway – Een Oncontroleerbare Kettingreactie

Het grootste en meest gevaarlijke aspect van Li-ion batterijen is de 'thermal runaway'. Dit fenomeen, waarbij een individuele batterijcel thermisch op hol slaat, is een complexe en gewelddadige kettingreactie die zichzelf versnelt en versterkt. Het proces voltrekt zich in fasen, elk met een kritieke temperatuurdrempel:

1. Initiatie (vanaf circa 80°C):

   Dit is het startpunt, waarbij de Solid Electrolyte Interphase (SEI) laag, een beschermende film op de anode, afbreekt. Deze fase creëert de eerste interne onbalans in de batterij.

2. Escalatie (vanaf circa 100°C):

   Hier begint de ontbinding van de brandbare elektrolyt. Dit gaat gepaard met het vrijkomen van giftige en brandbare gassen, zoals methaan en ethaan, wat de druk binnen de batterijcel aanzienlijk verhoogt.

3. Separator Falen (vanaf circa 130°C):

   De polymeer separator, die de positieve en negatieve elektroden gescheiden houdt, smelt. Dit resulteert in een interne kortsluiting en een snelle, exponentiële temperatuurstijging tot wel 900°C. De cel wordt instabiel.

4. Kathode Decompositie en Propagatie:

   Het kathodemateriaal valt uit elkaar en produceert zuurstof, waardoor de brand volledig zelfvoorzienend wordt. De extreme hitte verspreidt zich razendsnel naar naburige cellen, wat een verwoestend domino-effect (propagatie) in gang zet dat het hele batterijpakket kan vernietigen.

De gevolgen van een thermal runaway zijn drieledig en desastreus:

• Extreme Hitte: Temperaturen tot 900°C ontsteken omliggende materialen vrijwel direct.
• Explosiegevaar: De snelle drukopbouw door gasvorming kan leiden tot een gewelddadige explosie, waarbij brandende fragmenten worden weggeslingerd.
• Toxische Gassen: De rook is een cocktail van tientallen gevaarlijke stoffen, waaronder het uiterst corrosieve en giftige waterstoffluoride (HF), dat bij inademing of contact met de huid ernstige, fatale brandwonden kan veroorzaken.

Dit proces maakt de brand extreem hevig, snel en resistent tegen traditionele blusmethoden die gericht zijn op verstikking. De primaire strategie voor brandbestrijding is daarom intensieve en langdurige koeling.

Thermal runaway kan worden getriggerd door diverse factoren:

• Mechanische schade: Een val, stoot, pletting of perforatie kan de interne separator beschadigen. Deze schade is vaak onzichtbaar, maar kan een tikkende tijdbom vormen die dagen of weken later tot falen leidt, bijvoorbeeld tijdens een laadcyclus.
• Elektrische fouten: Overladen (te hoge spanning), diepontlading gevolgd door opladen (beschadiging van interne structuren) of externe kortsluiting (direct contact tussen polen) door defecte, verkeerde of niet-originele laders, of een falend Battery Management Systeem (BMS).
• Thermische stress: Blootstelling aan externe warmtebronnen zoals direct zonlicht, een nabijgelegen kachel, of een externe brand, kan de interne temperatuur tot kritieke niveaus opdrijven.
• Productiefouten of veroudering: Microscopische metaaldeeltjes, onvolkomenheden in de separator of degradatie van de batterijcellen na verloop van tijd kunnen zelfs bij correct gebruik tot een thermal runaway leiden. Dit risico is significant hoger bij goedkope, niet-gecertificeerde aftermarket batterijen.

De Belgische Context: Geen Specifiek Kader, Wel Duidelijke Verwachtingen van de Verzekeraar

Op dit moment bestaat er in België nog geen specifiek, overkoepelend wettelijk kader voor de opslag, het gebruik en de installatie van lithium-ion batterijen op een manier zoals de Nederlandse PGS 37-1 en 37-2 richtlijnen. Dit gebrek aan een uniforme wettelijke basis maakt het voor KMO's soms lastig om eenduidige regels te interpreteren. Echter, zowel brandweerzones, het ANPI (Nationaal Instituut voor Brandveiligheid), als verzekeraars trekken al jaren aan de alarmbel. De boodschap is glashelder: de risico's zijn te groot om te negeren. Er moeten proactief en aantoonbaar adequate maatregelen worden genomen.

Uw verzekeraar zal bij een incident niet wachten op specifieke Belgische wetgeving. Zij baseren zich op de 'stand der techniek', algemeen aanvaarde veiligheidsnormen, technische richtlijnen van experts, en vergelijkbare buitenlandse kaders (zoals de PGS). De bewijslast voor voldoende preventie ligt volledig bij de KMO.

Gelaagde Preventie: Richtlijnen en Eisen vanuit de Praktijk

Bij gebrek aan specifieke Belgische wetgeving baseren experts en verzekeraars zich op een combinatie van best practices, technische dossiers, buitenlandse normen en eigen risicoanalyses. Hieronder een overzicht van de belangrijkste aandachtspunten die uw verzekeraar zal beoordelen:

1. De Cruciale Keuze: Batterijchemie en Veiligheid (LFP vs. NMC)

Voor stationaire energieopslagsystemen (thuisbatterijen, industriële EOS) is de chemische samenstelling van de accucellen de meest fundamentele veiligheidsfactor. Verzekeraars en experts bevelen LFP (Lithium-IJzerfosfaat) ten zeerste aan boven NMC (Nikkel-Mangaan-Kobalt).

De keuze voor LFP-technologie voor stationaire opslag kan een significant positieve impact hebben op de risicobeoordeling van uw verzekeraar.

2. Plaatsing en Brandcompartimentering (conform ANPI & PGS 37-1)

De locatiekeuze en afscherming van batterijsystemen zijn essentieel om de gevolgen van een incident te beperken. Uw verzekeraar verwacht:

• Voorkeurslocaties: Plaatsing in een aparte, goed geventileerde ruimte (bijv. vrijstaande opslagcontainer, tuinhuis) op veilige afstand van de hoofdgebouwen.
• Afstanden: Concreet, conforme PGS 37-1 en lokale brandweerrichtlijnen (bijv. Hulpverleningszone Vlaamse Ardennen), minimale scheidingsafstanden van 6 meter tussen EOS-containers en andere installaties, gebouwen of de perceelsgrens.
• Geen Vluchtroutes: Accu's of EOS-systemen mogen onder geen enkele omstandigheid in of nabij vluchtroutes (gangen, traphallen) worden geplaatst.
• Brandcompartimentering: Voor grotere installaties, een brandwerende scheiding van minimaal 60 minuten (EI 60) tussen een EOS en andere ruimtes of gebouwen, conform de eisen van PGS 37-1. Een externe brandwerende kluis (met VDMA 24994 certificering) voor de opslag van losse batterijen is een sterke troef.
• Bescherming tegen Impact: Plaatsing die beschermt tegen mechanische schade door aanrijden of omstoten.

3. Detectie, Alarmering en Beheersing

Vroegtijdige detectie is cruciaal voor een effectieve respons. Verzekeraars eisen:

• Rook- en Gasdetectie: Een geavanceerd detectiesysteem dat niet alleen rook, maar ook vroegtijdig de aanwezigheid van brandbare gassen (zoals waterstof of fluorwaterstofzuur) kan detecteren die vrijkomen bij 'off-gassing' nog vóór er vlammen zijn. Dit moet gekoppeld zijn aan een betrouwbaar alarmsysteem.
• Automatische Brandblussing/Koeling: Waar de energieopslag significant is, verwacht de verzekeraar vaak een adequaat, automatisch blus- of koelsysteem. Dit kan een deluge (sprinkler) systeem zijn, specifiek ontworpen voor koeling van de batterijen, of een speciale gasblusinstallatie. Het doel is de propagatie van thermal runaway te voorkomen of te vertragen.
• Noodventilatie: Een systeem voor noodventilatie is essentieel om de toxische en explosieve gassen die vrijkomen bij een thermal runaway veilig naar buiten af te voeren en drukopbouw te voorkomen.
• Noodstop: Een van buitenaf bedienbare noodstop om het systeem volledig spanningsloos te maken, is verplicht en dient duidelijk gemarkeerd te zijn.

4. Veilig Gebruik, Lading en Opslag

Voor kleinere batterijen (LEV's, gereedschap, laptops) en de laadpraktijk gelden strikte eisen:

• Gebruik Originele Apparatuur: Uitsluitend de originele, bijgeleverde laders en accu's gebruiken. Goedkope imitaties met onvoldoende beveiliging zijn een absolute no-go.
• Toezicht tijdens Laden: Laad accu's bij voorkeur overdag en onder toezicht op. Vermijd opladen 's nachts of zonder toezicht.
• Brandwerende Opslag/Laadkasten: Losse accu's, met name van LEV's, gereedschap en laptops, moeten worden opgeslagen en opgeladen in speciaal daarvoor ontworpen, geventileerde en brandwerende kasten (bij voorkeur VDMA 24994 gecertificeerd). Dit beschermt zowel de omgeving tegen de batterij als de batterij tegen externe brand.
• Mechanische Schade: Accu's die zijn gevallen of fysiek beschadigd zijn, moeten onmiddellijk uit bedrijf worden genomen, extern en veilig worden opgeslagen (bijv. in een zandbed ver buiten het gebouw), en professioneel worden gecontroleerd. Dit is een veelvoorkomende, maar vaak onderschatte oorzaak van brand.
• Onderhoud en Inspectie: Regelmatig onderhoud en visuele inspectie van batterijpakketten en laders door getraind personeel. Let op zwelling, overmatige hitte, geur of lekkage.

5. Incidentrespons en Toegankelijkheid voor Hulpdiensten

Wanneer het toch misgaat, is een snelle en veilige respons cruciaal:

• Toegankelijkheid Brandweer: Garandeer dat de locatie van het batterijsysteem altijd veilig en vlot bereikbaar is voor hulpdiensten (denk aan minimale breedte van toegangswegen, draaicirkels en draagkracht van 13 ton per as).
• Interventie-informatie: Een weerbestendige brandweerinformatiekast bij de toegang tot het pand/de locatie, met alle relevante technische data van de batterijsystemen, schema's, noodprocedures en contactgegevens, is essentieel.
• Opleiding Personeel: Zorg voor een gedegen opleiding van personeel dat met de systemen werkt, inclusief duidelijke noodprocedures bij een incident (e.g., hoe het systeem veilig uit te schakelen, evacuatieprotocollen).
• Gespecialiseerde Blusmiddelen: Overweeg de aanschaf van gespecialiseerde blusmiddelen zoals AVD (Aqueous Vermiculite Dispersion) of hydrogel blussers voor de eerste respons, hoewel de brandweer bij een thermal runaway altijd met water zal koelen.

Conclusie: Van 'Best Practice' naar Harde Voorwaarde van uw Verzekeraar

De energietransitie is onvermijdelijk, maar brengt significante risico's met zich mee. Het correct en veilig omgaan met lithium-ion batterijen is niet langer een vrijblijvende aanbeveling of een 'best practice'. Het is een absolute, harde voorwaarde in de brandpolis van moderne KMO's. Verzekeraars hebben de afgelopen jaren een significante stijging gezien in schadegevallen waarbij li-ion batterijen betrokken waren. Dit heeft als gevolg dat de preventie wordt aangescherpt

De potentiële schade bij een Li-ion brand – zowel materieel (verwoeste gebouwen, machines, voorraden) als voor de bedrijfscontinuïteit (productiestilstand, reputatieschade) – is immens. Een ongeval kan uw KMO failliet laten gaan. Daarom is het cruciaal dat u:

1. Risicoanalyse uitvoeren Inventariseer alle plaatsen waar Li-ion batterijen worden gebruikt. Vraag indien nodig raad aan externe preventiediensten/experts
2. Concrete preventiemaatregelen uitwerken Werk een actieplan uit. Dit omvat de keuze van de juiste batterijchemie (LFP voor stationaire opslag), veilige locaties met adequate compartimentering, detectie- en blussystemen, procedures voor laden en opslag, en getraind personeel. De nadruk ligt op het proactief voorkomen van schadegevallen.
3. Uw Procedures en Maatregelen Zorgvuldig Documenteert: Bij een schadegeval zal uw verzekeraar een gedetailleerd onderzoek instellen. Gedetailleerde documentatie van uw veiligheidsprocedures, onderhoudsrapporten, certificaten van installateurs en gebruikte materialen (batterijen, laders, kasten) zijn hier van groot belang.
4. Actief Communiceert met uw Verzekeringsmakelaar en de Lokale Hulpverleningszone: Wacht niet tot na een schadegeval. Bespreek uw specifieke situatie proactief. Uw verzekeraar kan specifieke eisen stellen als voorwaarde voor dekking. Het niet voldoen hieraan kan leiden tot:
   • Beperking van de Dekking: Schade gerelateerd aan de Li-ion batterij wordt niet of slechts gedeeltelijk vergoed.
   • Verhoging van de Premie: Vanwege een verhoogd risicoprofiel.
   • Weigering van Dekking: In extreme gevallen, waarbij grovelijk nalatig is gehandeld, kan de dekking volledig worden geweigerd.

Li-ion batterijen brengen nieuwe uitdagingen met zich mee op het vlak van brandveiligheid. Door tijdig advies in te winnen van de correcte instanties, zoals risicoanalisten, de brandweer en de eisen van uw verzekeraar te implementeren, beschermt u niet alleen uzelf, maar ook de continuïteit van uw bedrijf.